Jacques Bouchard καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Μοντρεάλ 1973 — 2023
Ο Jacques Bouchard γεννήθηκε στο Trois-Rivières στις 3 Δεκεμβρίου 1940. Είναι ο πρώτος Κεμπεκιανός νεοελληνιστής που αποφοίτησε με διδακτορικό από το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο της Θεσσαλονίκης (1970). Τακτικός καθηγητής Νεοελληνικής Φιλολογίας και Διευθυντής Νεοελληνικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο του Μοντρεάλ. Πρώτος κάτοχος της Έδρας Ελληνοκαναδικών Σπουδών Φρίξου Β. Παπαχριστίδη στο πανεπιστήμιο McGill. Λογοτεχνικός μεταφραστής από τα ελληνικά στα γαλλικά. Μέλος της Βασιλικής Εταιρείας του Καναδά. Χρυσός Σταυρός τoυ Τάγματος της Τιμής της Ελληνικής Δημοκρατίας.
Σπουδές :
Επί οκτώ χρόνια παρακολουθούσα το πρόγραμμα σπουδών κλασικής κατεύθυνσης στο Séminaire St-Joseph de Trois-Rivières. Έλαβα το απολυτήριο Baccalauréat ès arts από το Πανεπιστήμιο Laval του Κεμπέκ στις 29 Ιουνίου 1962.
Συνέχισα τις σπουδές μου στο Πανεπιστήμιο Laval, Κεμπέκ, από το 1962 έως το 1965, όπου ολοκλήρωσα τις σπουδές στους εξής τομείς : γαλλικές σπουδές, ελληνικές σπουδές, λατινικές σπουδές και αρχαιολογία, και απέκτησα το πτυχίο φιλολογίας Licence ès lettres (κλασικές σπουδές) [magna cum laude] στις 12 Ιουνίου 1965.
Θέλοντας να ειδικευτώ στην ελληνική γλώσσα και φιλολογία στη διαχρονία τους, πήγα να εγγραφώ για διδακτορικό στο Πανεπιστήμιο Αθηνών το 1965 και στη συνέχεια, μετά το πραξικόπημα του 1967, στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, όπου υποστήριξα τη διατριβή μου στην ελληνική γλώσσα για το Ph.D. ή Διδακτορικό στη Νεοελληνική Φιλολογία [βαθμός: ἄριστα], στις 10 Δεκεμβρίου 1970. Θέμα: « Γεώργιος Τερτσέτης, βιογραφία και φιλολογική μελέτη από το 1800 έως το 1843 » (στα νέα ελληνικά), διατριβή που δημοσιεύτηκε στην Αθήνα, 1970. Εισηγητής της διατριβής: Γιώργος Σαββίδης.
Από το 1965 έως το 1970, σπούδασα Νέα Ελληνικά στο Πανεπιστήμιο Αθηνών υπό τον γλωσσολόγο Γεώργιο Μπαμπινιώτη, ο οποίος αργότερα έγινε πρύτανης του πανεπιστημίου.
Κατά τη διάρκεια των σπουδών μου στην Ελλάδα (1965-1970), είχα την τιμή να εκπαιδευτώ και να καθοδηγηθώ από τον διαπρεπή ιστορικό της νεοελληνικής φιλολογίας Κ. Θ. Δημαρά (1904-1992), διευθυντή του Κέντρου Νεοελληνικών Ερευνών [ΚΝΕ] του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών [ΕΙΕ], Αθήνα.
Για να ολοκληρώσω την εκπαίδευσή μου ως ερευνητή, παρακολούθησα διάφορα γλωσσικά μαθήματα, στα τουρκικά και τα σανσκριτικά (McGill), στα γερμανικά (UdeM) – και πιο συγκεκριμένα στα ρουμανικά: δίπλωμα από τα Θερινά Μαθήματα και Επιστημονικά Σεμινάρια για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία, την ιστορία και τις τέχνες του Ρουμανικού Λαού, που πραγματοποιήθηκαν στο Braşov, υπό την αιγίδα του Πανεπιστημίου του Βουκουρεστίου, τον Αύγουστο του 1975.
Σταδιοδρομία :
Μόλις επέστρεψα στο Κεμπέκ, προσλήφθηκα από Πανεπιστήμιο Laval ως επισκέπτης καθηγητής και στη συνέχεια ως επίκουρος καθηγητής, από το 1970 έως το 1973, για να διδάξω αρχαία και νέα ελληνικά.
Το 1973, το Πανεπιστήμιο του Μοντρεάλ μου ανέθεσε το νέο Πρόγραμμα Νεοελληνικών Σπουδών στη Σχολή Τεχνών και Επιστημών. Υπήρξα διευθυντής αυτού του προγράμματος ως το 2023 : πενήντα χρόνια. Είμαι τακτικός καθηγητής από τις 17 Δεκεμβρίου 1984.
Διετέλεσα διευθυντής του Διαπανεπιστημιακού Κέντρου Νεοελληνικών Σπουδών του Πανεπιστημίου του Μοντρεάλ από το 2001 έως το 2023. Βγήκα σε σύνταξη την 1η Σεπτεμβρίου 2023.
Από το 2002 έως το 2007 ήμουν στο Πανεπιστήμιο McGill με μερική απασχόληση: υπήρξα ο πρώτος κάτοχος της Έδρας Ελληνοκαναδικών Σπουδών Φρίξου Β. Παπαχριστίδη στο εν λόγω πανεπιστήμιο.
Ήδη το 1970, ο Φρίξος B. Παπαχριστίδης (1901-1981), Έλληνας εφοπλιστής και προστάτης των νεοελληνικών σπουδών στο Μοντρεάλ, με κάλεσε να του υποβάλω τον κατάλογο μιας πανεπιστημιακής βιβλιοθήκης που ειδικεύεται στις νεοελληνικές σπουδές. Με τη συμβουλή μου, απέκτησε και μετέφερε με τα πλοία του τους εκατοντάδες τόμους για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και την ιστορία της νεότερης Ελλάδας οι οποίοι στεγάζονται στη Βιβλιοθήκη Γραμμάτων και Ανθρωπιστικών Επιστημών του Πανεπιστημίου του Μοντρεάλ.
Διδασκαλία :
Η διδασκαλία μου κάλυψε όλες τις περιόδους της νεοελληνικής φιλολογίας, από τον 10ο αιώνα ως σήμερα. Τα προπτυχιακά και μεταπτυχιακά μου μαθήματα διδάσκονταν στην ελληνική γλώσσα. Πολλοί φοιτητές τα παρακολούθησαν, μεταξύ των οποίων και αρκετοί από την Ελληνική Κοινότητα του Μοντρεάλ. Μια πρωτότυπη πρωτοβουλία του μαθήματος της λογοτεχνικής μετάφρασης: οι φοιτητές μου και εγώ εκδώσαμε δύο δίγλωσσες ανθολογίες Ελλήνων ποιητών του Μοντρεάλ, καθώς και μια ανθολογία Ελλήνων ποιητών της γενιάς του 1970.
Ως λογοτεχνικός μεταφραστής, μπόρεσα να εμπνεύσω τους φοιτητές μου μέσα από το δικό μου έργο: έχω δημοσιεύσει μεταφράσεις με τους ακόλουθους εκδότες: Gallimard, Seuil, Fata Morgana, Actes Sud, Centre Pompidou, Omonia, Agra, L’Harmattan, Lyra, L’Instant même, Boréal, L’Espace d’un instant, Institut Français d’Athènes, ΟΜΕΔ [= Όμιλος Μελέτης Ελληνικού Διαφωτισμού], Τυπωθήτω, Zarzoni, Éditions Bilieto, Presses de l’Université de Montréal, Del Busso, κ.λπ.
Έρευνες και εκδόσεις :
Μετά τη διδακτορική μου διατριβή που δημοσιεύτηκε στα ελληνικά για τον 19ο αιώνα, για τα μέσα και τα έξω της Ελληνικής Επανάστασης (1821), είχα τρία βασικά ενδιαφέροντα : 1. ο Πρώιμος Διαφωτισμός μεταξύ Ελλήνων και Ρουμάνων, 2. ο Ελληνικός Υπερρεαλισμός και 3. η λογοτεχνική μετάφραση.
1. Οι γνώσεις μου στα ελληνικά και τα ρουμανικά μου επέτρεψαν να αποκαλύψω στους ειδικούς την ύπαρξη μιας ελληνικής και ρουμανικής “Frühaufklärung” και να αναπτύξω μελέτες σχετικά με τους Φαναριώτες, στο μεταίχμιο του Πρώιμου Διαφωτισμού και της Εποχής των Τουλιπών, γύρω από το έργο του πρίγκιπα Νικόλαου Μαυροκορδάτου (1680-1730). Η έκδοσή μου του μυθιστορήματός του, Φιλοθέου Πάρεργα (1989), θα μεταφραστεί στα ρουμανικά (2015), στα νέα ελληνικά (2017) και στα τουρκικά (2019). Η έρευνά μου σε διάφορες ευρωπαϊκές βιβλιοθήκες, και ιδίως σε εκείνη της Ρουμανικής Ακαδημίας στο Βουκουρέστι, μου επέτρεψε να συγκεντρώσω έναν μεγάλο όγκο τεκμηρίων σε μικροφίλμ. Έχω επωφεληθεί από επιχορηγήσεις του Καναδικού Συμβούλιου Τεχνών (Conseil des arts du Canada), οι οποίες μου επέτρεψαν να συνεργαστώ με φοιτητές του δεύτερου και τρίτου κύκλου σπουδών οι οποίοι μετέφρασαν και δημοσίευσαν άλλα κείμενα του ίδιου συγγραφέα, αποδεικνύοντας τη συμβολή των Φαναριωτών στην Ευρωπαϊκή Δημοκρατία των Γραμμάτων. Πολλά από αυτά τα κείμενα ήταν γραμμένα στην αρχαΐζουσα ελληνική του δέκατου όγδοου αιώνα.
2. Το ενδιαφέρον μου για τη σύγχρονη γαλλική ποίηση – καλλιέργησα την ποίηση και κέρδισα βραβεία στα νιάτα μου – με οδήγησε φυσικά στη μελέτη και τη μετάφραση των Ελλήνων ποιητών του εικοστού αιώνα, ιδίως εκείνων που ασπάστηκαν τον υπερρεαλισμό: Ανδρέας Εμπειρίκος, Νίκος Εγγονόπουλος, Οδυσσέας Ελύτης, Μίλτος Σαχτούρης και άλλοι. Έχω επίσης μεταφράσει και σχολιάσει τον μεγάλο Αιγυπτιώτη Κ.Π. Καβάφη, καθώς και τους Έλληνες ποιητές του Μοντρεάλ και τους Έλληνες ποιητές της γενιάς του ’70, μάρτυρες και θύματα της δικτατορίας 1967-1974.
3. Ως λογοτεχνικός μεταφραστής, έχω προβάλει στους γαλλόφωνους αναγνώστες τη νεοελληνική πεζογραφία των μυθιστοριογράφων Παύλου Μάτεσι, Μαργαρίτας Καραπάνου (Gallimard), Ζυράννας Ζατέλη (Seuil) και περίπου τριάντα διηγηματογράφων (L’Instant même), εκτός από τους ποιητές που ήδη αναφέρθηκαν. Όλοι τους έχουν κερδίσει την αναγνώριση της κριτικής στην Ευρώπη και το Κεμπέκ. Μετέφρασα επίσης το θεατρικό έργο Θεοδώρα της Ειρήνης Παπά. Το Ίδρυμα Ωνάση με έχει υποστηρίξει με υποτροφίες.
Στις 17 Απριλίου 2018 διορίστηκα Πρόεδρος της Επιτροπής Απονομής Βραβείων για τη Μετάφραση Λογοτεχνικών Έργων στο Υπουργείο Πολιτισμού, Ελληνική Δημοκρατία, Αθήνα.
Η Εταιρεία Ελλήνων Μεταφραστών Λογοτεχνίας μου απένειμε το Μέγα Βραβείο της για το σύνολο του έργου μου, στην Αθήνα, στις 12 Μαΐου 2023.
Ακτινοβολία :
Η διδασκαλία, η έρευνα και οι δημοσιεύσεις μου έχουν κερδίσει προσκλήσεις σε πολλά πανεπιστήμια όπου μελετάται και εκτιμάται η σύγχρονη Ελλάδα. Έχω δώσει διαλέξεις και σεμινάρια στα ακόλουθα πανεπιστήμια: Πανεπιστήμιο του Μοντρεάλ, McGill, Χάρβαρντ, Αθηνών, Θεσσαλονίκης, Λευκωσίας, Σορβόννης, Nanterre, INALCO, Πανεπιστήμιο του Βουκουρεστίου, Ιασίου, Βρυξελλών, Γενεύης, Κωνσταντινούπολης, Ρώμης, Ιωαννίνων, Κρήτης, καθώς και στο Γαλλικό Ινστιτούτο Αθηνών κ.λπ. Έχω συμμετάσχει ενεργά σε πολλά συνέδρια.
Η Ακαδημία Γραμμάτων και Ανθρωπιστικών Επιστημών της Βασιλικής Εταιρείας του Καναδά με καλωσόρισε ως Μέλος το 1999.
Έδωσα ιδιαίτερη προσοχή στις πολιτιστικές κοινότητες των Ελλήνων και των Ρουμάνων στο Μοντρεάλ, αλλά και στις πατρίδες τους, την Ελλάδα και την Κύπρο, τη Ρουμανία και τη Μολδαβία.
1. Η προσωπική μου συμμετοχή στις δραστηριότητες της Ελληνικής Κοινότητας του Μοντρεάλ χρονολογείται από το 1973. Επισκέπτομαι κάθε χρόνο τα ελληνικά σχολεία του Μοντρεάλ για να ενθαρρύνω τους συμπατριώτες μας να διατηρήσουν τη γλώσσα και τον πολιτισμό τους. Έχω γίνει συνδετικός κρίκος μεταξύ του Πανεπιστημίου του Μοντρεάλ, της γαλλόφωνης πλειοψηφίας και της ελληνόφωνης κοινότητας του Μοντρεάλ. Είμαι επίσης σύνδεσμος μεταξύ του πανεπιστημίου μας και της Ελλάδας και της Κύπρου.
Επιπλέον, κατά τη διάρκεια της εκστρατείας για την προώθηση του νομοσχεδίου 101, συνόδευσα προσωπικά τον υπουργό Camille Laurin στην επίσκεψή του στην Ελληνική Κοινότητα ως μεταφραστής. Συνεργάστηκα στην ελληνική μετάφραση της ομιλίας του υπουργού Laurin, Η πολιτική του Κεμπέκ για την γαλλική γλώσσα – La politique québécoise de la langue française, που εκδόθηκε από τον Éditeur officiel du Québec (Μάιος 1977).
Έχω προωθήσει τους Έλληνες και Κύπριους ποιητές της μητροπολιτικής μας κοινωνίας τόσο στην Ελλάδα όσο και στο Κεμπέκ, μέσω μεταφράσεων και εκδόσεων.
Η Ελληνική Κοινότητα Μείζονος Μοντρεάλ μου απένειμε τον τίτλο του « Φιλέλληνα » στις 24 Μαΐου 2000.
Το Ελληνικό Κογκρέσο του Κεμπέκ με ονόμασε « Επίτιμο Μέλος» το 2012.
Ο Πρόεδρος Κωνσταντίνος Στεφανόπουλος μου απένειμε τον Χρυσό Σταυρό τoυ Τάγματος της Τιμής της Ελληνικής Δημοκρατίας στην Αθήνα στις 29 Δεκεμβρίου 2004.
Για τον εορτασμό της διακοσιοστής επετείου της Ελληνικής Επανάστασης, εξέδωσα μια δίγλωσση έκδοση εκτός εμπορίου του μυθιστορήματος Φιλοθέου Πάρεργα, του Νικόλαου Μαυροκορδάτου (Μοντρεάλ 2021).
Η Εταιρεία για τον Ελληνισμό και τον Φιλελληνισμό μου απένειμε The Lord Byron Medal, Αθήνα, 26 Μαΐου 2022.
Η Εταιρεία Κρητικών Σπουδών – Ίδρυμα Καψωμένου, Χανιά, Κρήτη, απένειμε Δίπλωμα Τιμής στον καθηγητή Jacques Bouchard για το έργο ζωής του στις 3 Σεπτεμβρίου 2023.
Το ελληνικό κανάλι TV DNA της Νέας Υόρκης εξακολουθεί να μεταδίδει μια συνέντευξη του καθηγητή Jacques Bouchard του Πανεπιστημίου του Μοντρεάλ σε πέντε ηπείρους για τον εορτασμό της ελληνικής γλώσσας- βλ.: https://www.youtube.com/watch?v=29xKGpxAKkc
Στις 28 Μαΐου 1993, ο πρύτανης René Simard με κάλεσε να παρουσιάσω την ελληνίστρια Jacqueline de Romilly της Γαλλικής Ακαδημίας, με την ευκαιρία της αναγόρευσής της σε επίτιμο διδάκτορα του Πανεπιστημίου του Μοντρεάλ.
Στις 28 Μαρτίου 2002, μετά από πρότασή μου στον πρύτανη Robert Lacroix, απένειμα στον Γεώργιο Μπαμπινιώτη, πρύτανη του Εθνικού Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, τον τίτλο του επίτιμου διδάκτορα του Πανεπιστημίου του Μοντρεάλ.
2. Η συμμετοχή μου στη ρουμανική κοινότητα χρονολογείται από την ίδια περίοδο. Εισήγαγα τους ρουμανικής καταγωγής συμπατριώτες μας στις ρουμανοελληνικές πολιτιστικές σχέσεις του 18ου αιώνα. Η Ρουμανική Κοινότητα με ονόμασε « Επίτιμο μέλος της Ρουμανικής Κοινότητας του Μoντρεάλ » στις 18 Σεπτεμβρίου 2004.
Η Ένωση Ρουμάνων Συγγραφέων του Καναδά μου απένειμε τον τίτλο του « Επίτιμου Μέλους » (2007). Υπήρξα αντιπρόεδρος της Εταιρείας Ρουμάνων Συγγραφέων του Καναδά για πολλά χρόνια. Κάθε χρόνο από το 1971, πραγματοποιώ έρευνα σε ρουμανικές βιβλιοθήκες.
Σε αναγνώριση της αριστείας του έργου μου για την ιστορία της Ρουμανίας κατά τον δέκατο όγδοο αιώνα, το Ινστιτούτο Νοτιοανατολικών Ευρωπαϊκών Σπουδών της Ρουμανικής Ακαδημίας μου απένειμε τον τίτλο του « Επίτιμου Μέλους » στο Βουκουρέστι στις 18 Σεπτεμβρίου 2009.
Σε αναγνώριση του έργου μου με την ελληνική και τη ρουμανική κοινότητα, ο πρωθυπουργός του Κεμπέκ Jean Charest μου έστειλε τιμητική επιστολή στις 6 Νοεμβρίου 2010.
Βλέπε αναμνηστικές εκδόσεις :
Mélanges en l’honneur du professeur Jacques Bouchard, Textes réunis et présentés par Henri Tonnet, Montréal, Del Busso, 2015, 287 p.
Neograeca Bucurestiensia Vol. III In Honorem Jacques Bouchard, volum îngrijit de Tudor Dinu, Cuvânt înainte de Andrei Pippidi, Bucarest, Editura Universităţii din Bucureşti, 2015, 203 p.
Studia in honorem Professoris Jacques Bouchard 73, éd. M.D. Măgărin, Braşov, Editura Etnous, 2013, 209 p.
Επισκεφθείτε τους ελληνικούς δικτυακούς τόπους :
https://www.youtube.com/watch?v=29xKGpxAKkc&t=2s
https://www.youtube.com/watch?v=hHy_vWt-ezY